“Salam, necəsən ? Mənə təcili 500 manat lazımdır. Bir neçə günə qaytaracağam”, “Mənim kartımda problem yaranıb, qeydiyyat üçün sənin kartından istifadə edə bilərəm?”… Belə ifadələr və eyni səs tonu. İlk baxışdan insan doğrudan da hansısa tanışı olduğunu zənn edir, lakin… Yaxud elə foto və video hazırlayırlar ki, onun yalançı ya da gerçək olduğu ilk baxışdan anlaşılmır.
Bəli, süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı nəticəsində ortaya çıxan səs və görüntü saxtakarlığı (deepfake) hazırda rəqəmsal dünyada ən ciddi təhlükələrdən birinə çevrilib. Əvvəllər keyfiyyətli səs klonu yaratmaq üçün saatlarla audioyazı və mürəkkəb proqram təminatı lazım idisə, bu gün sosial şəbəkələrdən götürülmüş bir neçə saniyəlik səs yazısı belə tam oxşar sintetik səs formalaşdırmağa yetərli olur. Dələduzlar sözügedən imkanlardan istifadə edərək vətəndaşlara yaxınlarının, iş yoldaşlarının və ya rəhbərlərinin adından zəng edir, psixoloji təzyiq və təşviş yaradaraq təcili pul və ya şəxsi məlumatlar tələb edirlər.
Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının İdarə Heyətinin sədri Elvin Abbasov Zefer.media-ya açıqlamasında bildirib ki, belə yalançı zəngləri və görüntüləri müəyyən etmək üçün ilk növbədə diqqətli dinləmə və tənqidi yanaşma tələb olunur.
“Süni zəka ilə yaradılan səslərdə hələ də təbii emosionallığın olmaması, qeyri-adi pauzalar, robotik intonasiya və fon səslərindəki uyğunsuzluqlar özünü büruzə verir. Lakin ən etibarlı müdafiə üsulu texniki detallardan ziyadə emosiyalara qapılmamaq və konteksti yoxlamaqdır. Şübhəli zəng zamanı qarşı təfərin təcili pul tələbinə dərhal əməl etmək olmaz; zəngi bitirib həmin yaxınınızın öz şəxsi nömrəsinə birbaşa zəng etmək və ya yalnız sizin aranızda bilinen fərdi bir sual verməklə şəxsiyyəti dəqiqləşdirmək lazımdır”, – deyə, müsahibimiz vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, bu tür kiberdəlləduzluq halı ilə qarşılaşdıqda və ya zərərçəkənə çevrildikdə vaxt itirmədən müvafiq addımlar atılmalıdır:
“Bütün sübutlar – zəng daxil olan nömrələr, səs qeydləri və bank tranzaksiya çıxarışları qeydə alınmalı, dərhal hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilməlidir. Eyni zamanda cəmiyyətdə rəqəmsal gigiyena qaydalarının təşviqi, şirkət və qurumlarda “Sıfır Etibar” prinsipinin tətbiqi və süni intellektdən qanunsuz istifadəyə görə hüquqi məsuliyyətin sərtləşdirilməsi həmin təhdidlərin qarşısını almaq üçün kompleks şəkildə həyata keçirilməlidir”.
Zərintac Mayisqızı
