Plastik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib — su butulkalarından qida qablarına, alış-veriş paketlərindən gündəlik istifadə etdiyimiz məişət əşyalarına qədər hər yerdə onunla qarşılaşırıq. Ancaq çox vaxt fərqinə varmadan həmin plastiklərin kiçik hissəcikləri də həyatımıza daxil olur. Gözlə görünməyəcək qədər xırda olan mikroplastiklər içdiyimiz su, yediyimiz qida, xüsusilə dəniz məhsulları və plastik qablaşdırmalar vasitəsilə insan orqanizminə keçir.
Son illərdə aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, mikroplastiklər yalnız ətraf mühit üçün deyil, insan sağlamlığı üçün də potensial təhlükə yaradır. Sözügedən hissəciklərin bədəndə toplanmasının hormonal dəyişikliklər, immun sisteminə təsirlər və uzunmüddətli sağlamlıq riskləri yarada biləcəyi ehtimal edilir. Gündəlik həyatımızda sadə görünən seçimlərin əslində sağlamlığımıza necə təsir göstərdiyini anlamaq üçün mikroplastik probleminə daha yaxından baxmaq vacibdir.
Bəs görəsən qida mütəxəssisləri bu barədə nə düşünürlər?
Qida eksperti Fərid Səfərov Zefer.media–ya açıqlamasında bildirib ki, Mikroplastiklər müasir dövrdə həm ekoloji, həm də sağlamlıq baxımından ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir:
“Plastik məhsulların parçalanması nəticəsində yaranan bu xırda hissəciklər su, qida və hətta hava vasitəsilə insan orqanizminə daxil ola bilir. Xüsusilə qida ilə təmasda olan plastik qablaşdırmaların istifadəsi son illərdə ciddi diqqət mərkəzindədir”.
1.Plastik qabda saxlanılan və ya qızdırılan yeməklər sağlamlıq üçün nə dərəcədə təhlükəlidir?
-Plastik qabda saxlanılan və ya qızdırılan yeməklər müəyyən risk yarada bilər. Xüsusilə yüksək temperatur zamanı bəzi plastik növlərindən kimyəvi maddələrin qidaya keçmə ehtimalı artır. Yağlı və isti yeməklərdə bu risk daha yüksək hesab olunur. Mikrodalğalı sobada uyğun olmayan plastik qabların istifadəsi də təhlükəni artırır. Uzunmüddətli dövrdə bəzi kimyəvi maddələrin hormonal sistemə təsir göstərə biləcəyi ilə bağlı araşdırmalar mövcuddur. Buna görə isti yeməklər üçün şüşə, keramika və ya xüsusi istiliyədavamlı qablara üstünlük verilməsi daha təhlükəsiz hesab olunur.
2.Uşaqların qidalanmasında plastik qablaşdırmanın istifadəsi hansı risklər yaradır?
-Uşaqlar plastiklə bağlı risklərə qarşı daha həssas qrup sayılır. Çünki onların immun və hormonal sistemi tam formalaşmayıb. Körpə butulkaları, plastik qaşıqlar, qida qabları və birdəfəlik qablaşdırmalar keyfiyyətsiz materialdan hazırlandıqda risk yarada bilər. Xüsusilə isti südün və ya yeməyin uyğun olmayan plastik qabda saxlanılması mikroplastik və kimyəvi maddələrin ayrılma ehtimalını artıra bilər. Buna görə uşaqlar üçün BPA-sız və qida üçün təhlükəsiz sertifikatlı məhsullar seçilməlidir.
3. Marketlərdə süd, qatıq, ayran və müxtəlif yağ məhsullarının plastik qablarda saxlanılması və satışa təqdim olunması insan sağlamlığı üçün risk yarada bilərmi?
-Marketlərdə süd, qatıq, ayran və yağ məhsullarının plastik qablarda satılması isə tamamilə təhlükəli demək deyil. Qida sənayesində istifadə olunan qablaşdırmalar müəyyən standartlara uyğun istehsal olunur və düzgün saxlanıldıqda adətən təhlükəsiz hesab edilir. Lakin məhsul yüksək temperaturda saxlanıldıqda, günəş altında qaldıqda və ya qablaşdırma keyfiyyətsiz olduqda risk yarana bilər. Xüsusilə yağlı məhsullarda plastiklə təmas daha çox diqqət tələb edir. Buna görə istehlakçılar məhsulun saxlanma şəraitinə, qablaşdırmanın zədələnməməsinə və etibarlı istehsalçı seçiminə diqqət etməlidirlər”.
Ekspertin sözlərinə görə yam şəkildə plastikdən uzaq qalmaq bu gün çətin olsa da, gündəlik həyatda daha təhlükəsiz seçimlər etmək mümkündür:
“Şüşə qabların istifadəsi, isti qidanın plastikdə saxlanmaması, birdəfəlik plastiklərin azaldılması və keyfiyyətli qablaşdırmaya üstünlük verilməsi mikroplastik təsirini azaltmağa kömək edə bilər”.
Qida təhlükəsizliyinə birbaşa cavabdeh olan rəsmi qurumun (AQTA) mövzuya dair suallarımızı cavabsız qoyması təəssüf doğursa da, bu reallığı dəyişmir: sağlamlığımızın keşiyində ilk növbədə özümüz durmalıyıq. Şüurlu istehlak və düzgün seçim hər birimizin sağlam gələcəyinin təminatıdır.
Sağlam qidalanaq və sağlam yaşayaq. Ataların təbirincə də söyləsək: “Sağlam bədəndə, sağlam ruh olar”.
Aytən Yalçınqızı
