İran səfiri müharibənin zərərlərini Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən alnan rüsumlarla qarşılayacaqlarını deyib.
Bununla bağlı Zefer.media–ya açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, Hörmüzdən keçən gəmilərdən rüsum alaraq müharibə xərclərini tam şəkildə qarşılamaq real görünmür:
“Çünki bu boğazdan sutkada təxminən 20 milyon barel neft və dünya LNG tədarükünün 20 faizi keçir. Hər barelə 10 dollar rüsum tətbiq edilsə belə, bu gündəlik təxminən 200 milyon dollar, aylıq isə 6 milyard dollar gəlir deməkdir. Halbuki İranın müharibə xərcləri – raket və dron istehsalı, infrastrukturun bərpası, insan itkisi və sanksiyaların yaratdığı iqtisadi zərər daxil olmaqla – on milyardlarla dollar səviyyəsində qiymətləndirilir.
Üstəlik, belə bir rüsum sistemini tətbiq etmək üçün boğaz üzərində tam nəzarət tələb olunur. Lakin ABŞ və onun müttəfiqləri bu cür addımı qəbul etmir və bu, ciddi hərbi eskalasiya riskini artırır. Eyni zamanda, gəmiçilik şirkətləri rüsum ödəmək əvəzinə marşrutlarını dəyişə, alternativ boru kəmərlərinə yönələ və ya ümumiyyətlə Hörmüz boğazından istifadə etməyə bilər. Bu səbəbdən, rüsumdan əldə edilən gəlir müharibə xərclərinin yalnız kiçik bir hissəsini qarşılaya bilər və tam maliyyələşdirmə üçün kifayət etmir.
Belə bir addım beynəlxalq enerji bazarında ciddi qiymət dalğalanmalarına səbəb ola bilər. Hörmüz boğazı dünya neft ixracının təxminən 20 faizinin keçdiyi strateji nöqtədir. Burada gəmilərin saxlanılması və rüsum tələbi faktiki olaraq blokada kimi qiymətləndirilə bilər. Bu halda bazar iştirakçıları riski qiymətlərə daxil edərək neftin barelini dərhal 20–30 dollar artıra bilər”.
Akif Nəsirli əlavə edib ki, sığorta şirkətləri də boğazdan keçən tankerlər üçün “müharibə riski” əlavə haqları tətbiq edər ki, bu da daşınma xərclərini və nəticə etibarilə yanacağın qiymətini yüksəldər:
“Hətta konkret rüsum tətbiq olunmasa belə, sadəcə bu istiqamətdə bəyanatlar bazarda panika yarada bilər.
Əgər qarşıdurma real hərbi toqquşmaya çevrilsə və bir neçə tanker hədəfə alınsa, neftin qiymətinin 120–150 dollar səviyyəsinə qədər yüksəlməsi mümkündür. Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Küveyt və İraq kimi OPEC ölkələrinin ixracı da bu marşrutdan asılı olduğuna görə, onların tədarükündə ciddi fasilələr yarana bilər. Nəticədə qlobal təklif kəskin azalır və dünya enerji bazarında ciddi şok formalaşır”.
Aytən Yalçınqızı
