5 may 1992-ci ildən etibarən BMT Baş Assambleyasının qərarı ilə dünyada Əlillərin Hüquqlarının Müdafiəsi Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar tarixin məqsədi fiziki imkanları məhdud şəxslərin hüquqlarını qorumaq, onların ictimai həyata tam inteqrasiyasını təmin etmək və cəmiyyətin diqqətini həmin məsələlərə cəlb etməkdir.
Bəs, Azərbaycan Respublikasında əlil vətəndaşların hüquqlarının təmin olunması ürəkaçandırmı? Yollarda, müxtəlif idarə və binalarda həmin şəxslər əlil arabaları ilə nə dərəcədə rahat hərəkət edə bilirlər?
Hüquqşunas Ramil Süleymanov Zefer.media-ya açıqlamasında deyib ki, bu gün ölkəmizdə paytaxt Bakıdan tutmuş, digər şəhər və rayonlarda yerləşən müəssisə və təşkilatların inzibati binaları təəsüflər olsun əlil yönümlü deyil:
“Sağlam insanların rahat şəkildə hərəkət edə bildiyi dövlət qurumları bir çox hallarda əlil şəxslər üçün əlçatan olmur. Azərbaycanın bəzi rayon və şəhərlərində, o cümlədən iri şəhərlərdə məhkəmə kompleksləri layihələr əsasında tikilib və baxmayaraq ki, o layihələrdə əlillərin məhkəmələrə çatımlılığı üçün pandusların, eləcə də əlil liftlərinin quraşdırılması nəzərdə tutularaq quraşdırılıb. Əksər bölgələrimizdə məhkəmələr, hətta appelyasiya məhkəmələrinin əlil liftləri işləmir. Zaman-zaman müşahidə edirik ki, əlil vətəndaşlar faktiki olaraq digər insanların köməyi ilə binalara daxil olurlar. Bu da onların hüquqlarının pozulması deməkdir, məhkəməyə fiziki çatımlılıq hüququnun məhdudlaşdırılmasıdır”.
Vəkil vurğulayıb ki, tikinti planları son dövrlər Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) tərəfindən, həmçinin çoxmərtəbəli yaşayış binalarının layihələri təsdiqlənərkən mütləq qaydada fiziki məhdudiyyətli vətəndaşların vəziyyətləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir:
“Ancaq real mənzərə isə faktiki olaraq sözügedən şəxslərin layihədə planlaşdırılan pandusların, məhəccərlərin(perila), qanunvericiliklə əksini tapan digər memarlıq üslublarının fiziki məhdudiyyəti olanlara çatdırılmasında ciddi şəkildə nöqsanlar mövcuddur”.
Hüquqşünas əlavə edib ki, əlillərin hüquqları ilə əlaqədar dövlət tərəfindən özünüməşğulluq proqramları mövcuddur:
“Onlara sağlamlıqlarını itirmə faizlərinə görə dövlət müavinətlər verir, pensiya yaşına çatan şəxslərə əlilliyi də daxil olmaqla daha artıq məbləğlər təyin edilir. Habelə əlil insanların törətdikləri inzibati və cinayət əməllərinə görə qanunvericilikdə onların sağlamlıq imkanlarına görə cəzalar digər sağlam şəxslərə nisbətdə fərqli icra, tətbiq olunur. Sadəcə, çox zaman aidiyyatı qurumların bir qismi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi(ƏƏSMN) də fiziki məhdudiyyətli şəxslərin problemli məsələlərinin, müavinətlərin verilməsinin həllini uzadırlar, araşdırmadan imtinalar verı bilirlər. Yekunda isə vətəndaşlar uzun məhkəmə prosesi ilə yekun qərar qüvvəyə mindikdən sonra onlara təyin olunmuş məbləği əldə edə bilirlər. Amma düşünmək lazımdır ki, məhkəmə prosesi müddətində fiziki məhdudiyyətli vətəndaş nə ilə, necə dolanır?
Əlillərin hüquqlarına müdafiəsi həm qanunlarda, həm də əməldə daha çox diqqət yetirilməli, dövlət tərəfindən də ciddi şəkildə nəzarət olunmalıdır”.
Zərintac Mayisqızı
