6 fevral 2023-cü ildə Türkiyədə baş verən zəlzələ bölgədə dərin izlər buraxdı. Artıq 3 il keçsə də, minlərlə insanın evini, gündəlik həyatını və ümidini alt-üst edən bu faciənin izləri hələ də silinməyib. Zəlzələ yalnız dağıntılarla ölçülmür — hər evsiz qalmış insanın, hər itirilmiş həyatın arxasında saysız-hesabsız hekayələr, qorxu və ümid var.
Zəlzələnin miras qoyduğu qalıcı izlər, silinməz xatirələr, unudulmaz dağıntı və sarsıntılar haqqında “Zefer.media” saytına açıqlama verən hadisənin birbaşa şahidi və zərərçəkəni Mehmet AKSOY dondurucu qış günündə insanların bir anın içində necə çarəsiz qaldığını sözləri ilə təsvir etdi:
“Zəlzələ baş verən gün dondurucu bir soyuq var idi, qar yağırdı. Təşviş içində evdən çıxa bilənlər hələ nə yaşadıqlarının fərqində deyildilər. Ətrafda “Ehtiyat ayaqqabısı olan var?” deyə soruşan insanlar vardı: bu, vəziyyətin nə dərəcədə acınacaqlı olduğunu göstərən, heç də adi olmayan bir sual idi. Qorxu içində evinin qapısını uşaqlarının üzünə bağlayıb, sonra o qapını açmağa çalışan valideynlər vardı. Mən ikinci zəlzələyə məhz o uşaqları xilas etməyə çalışarkən şahid oldum. Mənəvi çətinlik, duyğusal yük həddindən artıq ağır idi. Üç gün boyunca nə çörək, nə də su tapıldı. Biz də daxil olmaqla, hər kəs salamat qalan maşınlarda yatdı, çünki gündə 100-150-yə yaxın təkrar sarsıntı olurdu. Türk əsgəri çadırlar və mətbəxlər qurana qədər üç günümüz bu çətinliklərlə keçdi. Əsas çətinliyin nə olduğunu soruşsanız, dondurucu soyuq, çörəksizlik və susuzluq idi. Cəmi bir neçə saat əvvəl hər şeyi olan insanlar, bir neçə saat sonra bir tikə çörəyə, bir qurtum suya və isti bir yerə möhtac qaldılar”.
O, zəlzələdən əvvəlki həyatı ilə sonrakı acı reallıq arasındakı uçurumu, sanki bir müharibədən çıxmış insanın ruh halı ilə izah edir:
“Zəlzələdən əvvəl evim, maşınım və motosikletim var idi. Cəmi 90 saniyə içində həm evimi, həm də avtomobilimi itirdim. Hələ borcu bitməmiş olan evim uçdu və maşınımın üzərinə aşdı. Hadisədən sonra bir il boyunca 25 kvadratmetrlik bir konteynerdə yaşadım. Heç vaxt şikayət etmədim, çünki dövlətimizin əlindən gələni etdiyini görürdüm. Hazırda kirayə ödəyərək kiçik bir mənzildə qalıram, öz evimin tikintisi isə hələ tamamlanmayıb.
Maddi olan hər şeyi zamanla yenidən qazanmaq olar, lakin mənəvi baxımdan tamamilə fərqli bir nöqtədəyik. İtirdiklərimizin yerini heç nə ilə doldura bilmərik. Yaşadığımız psixoloji gərginlik və qayğılar hələ də davam edir. İnsan artıq əvvəlki mənliyini itirir, həyata sanki başqa biri kimi davam edir. Müharibə görənlər, o dəhşəti yaşayanlar bu hissi çox yaxşı bilərlər. Biz də sanki böyük bir müharibənin ortasından keçdik.
Zəlzələdən sonra artıq heç nə əvvəlki kimi olmadı. Əslində, heç nəyin əvvəlki kimi olması mümkün də deyil, çünki hələ də ətrafımızda uçulmuş binalar, yaralı tikililər görürük. İtirdiyimiz insanların fotoları hər yerdə asılıb. Divarlarda asılmasa belə, hər birinin qəlbimizdə yeri var. Hər il yaxınlarını itirmiş insanların göz yaşlarına şahidlik edirik. Bu ağır şərtlər altında maddi itkilərin artıq heç bir əhəmiyyəti qalmır. Hər şeyin tamamilə düzəlməsini gözləmək də artıq məntiqəuyğun görünmür.
Əgər müharibədə oğlunu itirmiş bir anaya bu barədə sual versəniz, “ömrümün sonuna qədər unutmayacağam” deyər. Məncə, heç kim unutmayacaq və heç kim bir daha əvvəlki kimi normal ola bilməyəcək”.
Şəhərdəki vəziyyətin hələ də ağır olduğunu qeyd edən müsahibimiz, artıq ölümün özünün deyil, formasının insanları düşündürdüyünü acı ilə bildirir: “Təhlükəsiz sığınacaq və mənzil mövzusunda problemlərimiz hələ də davam edir. Hansı binanın daha etibarlı olduğunu bilmirik, lakin məcburiyyətdən orada yaşamağa davam edirik. Heç kim övladını dayanıqlı olmayan bir binada böyütmək istəməz, amma hazırda vəziyyətimiz budur. Zəlzələdən sonra yaşadığım yer hələ də aktiv olan, qırılmamış bir fay xətti üzərində yerləşir. Kiçik bir təşviş anında gözlərimiz dərhal yellənən çılçıraqlara dikilir. Bu dediklərim, sözügedən hadisələri şəxsən yaşayan insanlar üçün çox səmimi və acı bir həqiqətdir.
Artıq ölmək öz əhəmiyyətini itirir, insan üçün necə ölmək daha vacib hala gəlir. Cəsədinin tapılması və ya dağıntılar altından tək parça halında çıxarılması ən böyük təsəlliyə çevrilir. İnanın ki, hər kəs “təmiz bir ölümə” razıdır. Çünki həkim olan qohumumun cəsədi tapılmadı və onun hələ də bir məzarı yoxdur…
Sonda həmsöhbətimiz bu ağır hadisənin bir insanın daxili dünyasında necə silinməz izlər qoyduğunu qeyd etdi:
“Zəlzələdən sonra “xatirə” deyə bir şey qalmır. Çünki zəlzələdən sonra bütün həyatınız kökündən dəyişir. Sevdikləriniz dünyasını dəyişir, eviniz-eşiyiniz, bütün yığımınız yox olur. Hər şeyə sıfırdan başlamaq məcburiyyətində qalırsınız. Lakin yaşımız və yorğunluğumuz bu yeni başlanğıcı daha da çətinləşdirir. Tamamilə başqa bir insana çevrilirsiniz, ümidləriniz sönür. Həyat hər şeyi yenidən inşa etmək üçün sizə lazımi zamanı tanımır. Bu, ilk dəfə qarşılaşdığınız, heç vaxt təcrübə etmədiyiniz bir vəziyyətdir. İnsan nəyə kədərlənəcəyini, hansı itkisinə yanacağını şaşırır.
Amma belə bir reallıq var ki, həyat davam edir. Sizin yaşadıqlarınızı yaşamayan, bu dəhşəti təcrübə etməyən insanlara özünüzü izah etməyə belə çalışmırsınız. Bəzən “vaxtım dolsa da, bu dünyadan getsəm”,- deyə düşünürsünüz. Təsəvvür edin ki, həyatınız boyu mübarizə apardığınız, çalışıb əldə etdiyiniz hər şey və hər kəs cəmi 90 saniyə ərzində yox olur. Bu, dəhşətli bir şeydir. Türkiyədə 11 şəhərdə yüz minlərlə insan bunu yaşadı və bu acını sözlə ifadə etmək mümkün deyil “.
“Zefer.media” kollektivi olaraq, bu dəhşətli zəlzələdə həyatını itirənlərə Allahdan rəhmət, yaxınlarına səbir diləyirik. Acınız acımızdır.
Pərvin
