Cəmiyyət

Antinarkomaniya mübarizəsində maarifləndirmə, psixoloji dəstək və erkən müdaxilənin əhəmiyyəti

17 Sentyabr 2026, 18:558
Zefer.MediaReklam728x90
Zefer.MediaReklam320x100

Narkomaniya müasir dövrün ən ciddi sosial problemlərindən biri olmaqla yanaşı, cəmiyyətin sağlamlığına, gənc nəslin gələcəyinə və milli təhlükəsizliyə təhdid yaradan mühüm amillərdəndir. Bu problemin qarşısının alınması yalnız hüquq-mühafizə tədbirləri ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda maarifləndirmə, profilaktika, psixoloji dəstək, erkən aşkarlama və reabilitasiya istiqamətlərində kompleks yanaşma tələb etməlidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2025-ci il 17 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının qanunsuz dövriyyəsinə və narkomanlığa qarşı mübarizəyə dair 2025–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” bu baxımdan mühüm strateji sənəddir. Proqramın qəbulundan bir ilin keçməsi onun qarşıya qoyduğu hədəflərin, nəzərdə tutulan tədbirlərin və cəmiyyət qarşısında yaratdığı yeni imkanların təhlilini aktuallaşdırır.

Bu müddət ərzində əsas diqqət yalnız narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizəyə deyil, həm də narkotik vasitələrin qeyri-tibbi istifadəsinin qarşısının alınmasına, insanların sağlam həyat tərzinə təşviq edilməsinə və narkomaniyadan əziyyət çəkən şəxslərin cəmiyyətə yenidən inteqrasiyasına yönəldilməlidir.

Maarifləndirmə – narkomaniyaya qarşı mübarizənin əsas dayağı

Dövlət Proqramında narkotik vasitələrin qeyri-tibbi qəbulunun qarşısının alınması istiqamətində maarifləndirmə işinin səmərəli təşkili məqsədilə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu yanaşma olduqca vacibdir. Çünki narkomaniyaya qarşı mübarizədə ən təsirli vasitələrdən biri insanın təhlükəni əvvəlcədən tanıması, düzgün məlumat əldə etməsi və riskli davranışlardan uzaq durmasıdır.

Maarifləndirmə tədbirləri formal görüşlər və ümumi çağırışlarla məhdudlaşmamalıdır. Xüsusilə yeniyetmə və gənclərin yaş xüsusiyyətləri, sosial mühiti, maraqları və informasiya istehlakı nəzərə alınmaqla müasir, interaktiv və nəticəyönümlü metodlardan istifadə olunmalıdır.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, effektiv profilaktika yalnız narkotiklərin zərərləri haqqında məlumat vermək deyil, həm də gənclərdə sağlam qərarvermə, özünəinam, emosional dayanıqlılıq və sosial məsuliyyət bacarıqlarını formalaşdırmaqdır.

Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, gənclər təşkilatlarında və icmalarda maarifləndirici proqramların genişləndirilməsi, həmçinin sosial şəbəkələr vasitəsilə düzgün və elmi əsaslandırılmış məlumatların yayılması bu istiqamətdə mühüm nəticələr verə bilər.

“Antinarkomaniya sahəsində gənclərin təşəbbüsü” İctimai Birliyi olaraq hesab edirik ki, gənclər antinarkomaniya fəaliyyətinin yalnız hədəf auditoriyası deyil, həm də fəal iştirakçısı və təşəbbüskarı olmalıdırlar. Gənclərin öz həmyaşıdları arasında maarifləndirmə aparması, könüllülük fəaliyyətinə cəlb olunması və sosial layihələr həyata keçirməsi profilaktik tədbirlərin təsir gücünü artırır.

Virtual dəstək mexanizmi – köməyə əlçatanlığın yeni mərhələsi

Dövlət Proqramında nəzərdə tutulan digər mühüm istiqamət narkotik istifadəçiləri, onların yaxın qohumları və onlarla birgə yaşayan digər şəxslər üçün klinik (tibbi) psixoloq və həkim-narkoloqların iştirakı ilə onlayn məsləhətlərin verilməsi məqsədilə virtual dəstək mexanizminin yaradılmasıdır.

Bu təşəbbüs narkomaniya ilə mübarizədə humanist və müasir yanaşmanın göstəricisidir.

Narkomaniya təkcə narkotik istifadə edən şəxsin deyil, bütövlükdə ailənin və yaxın sosial çevrənin üzləşdiyi problemdir. Belə ailələr çox zaman psixoloji gərginlik, sosial təcrid, qorxu, ümidsizlik və məlumatsızlıqla qarşılaşırlar. Bəzi hallarda isə cəmiyyətdəki damğalanma və qınaq qorxusu onların mütəxəssisə müraciət etməsinə mane olur.

Virtual dəstək mexanizmi məhz bu maneələrin aradan qaldırılması baxımından əhəmiyyətlidir. İnsanların məsafədən, daha əlçatan və məxfi şəkildə mütəxəssislərdən məsləhət ala bilməsi vaxtında müdaxilə üçün əlavə imkanlar yaradır.

Hesab edirik ki, belə bir mexanizmin effektiv fəaliyyəti üçün vahid rəqəmsal platformanın yaradılması, müraciətlərin məxfiliyinin qorunması, peşəkar mütəxəssislərin cəlb edilməsi və müraciət edən şəxslərin zərurət yarandıqda müvafiq tibb müəssisələrinə yönləndirilməsi təmin olunmalıdır.

Xüsusilə valideynlərin və ailə üzvlərinin psixoloji maarifləndirilməsi diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Çünki ailənin düzgün davranışı, problemin vaxtında fərq edilməsi və mütəxəssis dəstəyi axtarması müalicə prosesinin uğuruna əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.

Erkən aşkarlama və könüllü müalicə – sağlam cəmiyyətə doğru mühüm addım

Dövlət Proqramında rayon və şəhər xəstəxanalarında, eləcə də poliklinikalarda fəaliyyət göstərən narkoloji tibb kabinetlərinin işinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində əlavə tədbirlərin görülməsi də mühüm və aktual vəzifələrdəndir.

Narkomaniya ilə mübarizədə problemin erkən müəyyən edilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki vaxtında aşkarlanan risklərə uyğun müdaxilə etmək, şəxsin sağlamlığının qorunmasına və asılılığın daha ağır mərhələyə keçməsinin qarşısının alınmasına kömək edə bilər.

Bu baxımdan narkoloji tibb kabinetlərinin maddi-texniki imkanlarının gücləndirilməsi, müasir diaqnostika və müalicə metodlarının tətbiqi, peşəkar kadr potensialının artırılması vacibdir.

Eyni zamanda könüllülük prinsipinin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Narkotik asılılığı ilə üzləşən şəxslər tibbi yardım almağa təşviq edilməli, onlara qarşı ayrı-seçkilik və damğalanma hallarının qarşısı alınmalıdır.

Unutmamalıyıq ki, narkomaniyadan əziyyət çəkən insan ilk növbədə tibbi və psixoloji yardıma ehtiyacı olan şəxsdir. Ona qarşı qınaq və təcrid deyil, peşəkar yanaşma, anlayış və dəstək nümayiş etdirilməlidir.

Rayon və şəhər səviyyəsində narkoloji xidmətlərin əlçatanlığının artırılması xüsusilə vacibdir. Çünki hər bir vətəndaşın yaşadığı yerdən asılı olmayaraq keyfiyyətli tibbi və psixoloji yardım almaq imkanı olmalıdır.

Dövlət, vətəndaş cəmiyyəti və gənclər – vahid məqsəd naminə

Dövlət Proqramının uğurlu icrası yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə deyil, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının, qeyri-hökumət təşkilatlarının, təhsil müəssisələrinin, ailələrin və gənclərin fəal iştirakı ilə mümkündür.

Bu sahədə ictimai birliklərin üzərinə mühüm məsuliyyət düşür. Onlar cəmiyyətlə dövlət arasında körpü rolunu oynayaraq mövcud problemlərin müəyyənləşdirilməsinə, maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsinə, sosial təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və ictimai nəzarətin gücləndirilməsinə töhfə verə bilərlər.

Xüsusilə gənclər təşkilatlarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi, antinarkomaniya mövzusunda könüllülük hərəkatının inkişaf etdirilməsi, regionlarda maarifləndirici layihələrin təşkili və sosial media imkanlarından səmərəli istifadə edilməsi vacibdir.

Düşünürəm ki, bu istiqamətdə növbəti mərhələdə aşağıdakı məsələlərə xüsusi diqqət yetirilməlidir:

  • Beynəlxalq təcrübəyə əsaslanan, elmi və praktik nəticələrə söykənən maarifləndirmə proqramlarının genişləndirilməsi;
  • Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində davamlı antinarkomaniya maarifləndirmə tədbirlərinin təşkili;
  • Gənclər arasında sağlam həyat tərzini təbliğ edən könüllülük və sosial təşəbbüslərin dəstəklənməsi;
  • Narkotik istifadəçiləri və onların ailə üzvləri üçün əlçatan virtual psixoloji və tibbi məsləhət xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi;
  • Rayon və şəhərlərdə narkoloji tibb kabinetlərinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi;
  • Narkomaniyadan əziyyət çəkən şəxslərin cəmiyyətə reinteqrasiyasına və sosial adaptasiyasına dəstək göstərilməsi;
  • Dövlət qurumları və vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi.

Bir ilin nəticələrindən növbəti mərhələnin hədəflərinə

Dövlət Proqramının qəbulundan bir ilin keçməsi görülmüş işlərin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, qarşıdakı illər üçün daha konkret və ölçülə bilən hədəflərin müəyyənləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.

Bu mərhələdə əsas məsələ nəzərdə tutulan tədbirlərin real nəticələrə çevrilməsidir. Maarifləndirmə tədbirlərinin əhatə dairəsi, virtual dəstək xidmətlərinin əlçatanlığı, narkoloji xidmətlərin keyfiyyəti və könüllü müalicəyə müraciət imkanları mütəmadi qiymətləndirilməlidir.

Eyni zamanda narkomaniyanın qarşısının alınması sahəsində uğurlu beynəlxalq modellərin ölkəmizin sosial və mədəni xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılması vacibdir.

Əminəm ki, dövlətin siyasi iradəsi, aidiyyəti qurumların koordinasiyalı fəaliyyəti və vətəndaş cəmiyyətinin fəal iştirakı sayəsində bu istiqamətdə mühüm nəticələr əldə etmək mümkündür.

Bizim əsas məqsədimiz yalnız narkomaniyaya qarşı mübarizə aparmaq deyil, narkomaniyadan uzaq, sağlam düşüncəli, güclü iradəli və gələcəyinə inanan gənc nəsil yetişdirməkdir.

Çünki narkomaniyaya qarşı ən böyük qələbə bir insanın bu təhlükədən uzaq qalması, bir gəncin həyatını düzgün istiqamətdə qurması və bir ailənin bu bəladan qorunmasıdır.

Bu mübarizədə hər birimizin üzərinə məsuliyyət düşür. Gənclərin sağlam gələcəyi naminə maarifləndirməni gücləndirməli, köməyə ehtiyacı olan insanlara dəstək göstərməli və cəmiyyət olaraq narkomaniyaya qarşı birgə mübarizə aparmalıyıq.

 

Aynurə Hüseynova
“Antinarkomaniya sahəsində gənclərin təşəbbüsü” İctimai Birliyinin təsisçisi

Zefer.MediaReklam728x90
Zefer.MediaReklam320x100
Zefer.MediaReklam160x600
Zefer.MediaReklam160x600